Bergen Deklerasyonu (19-20 Mayıs 2005)

Bizler, Bologna sürecine katılan ülkelerin yüksek öğretimden sorumlu bakanları olarak bir dönem ortası değerlendirme yapmak ve 2010’a yaklaşırken hedeflerimizi ve önceliklerimizi belirlemek için toplanmış bulunuyoruz. Bu konferansta Bologna sürecine yeni katılan Ermenistan, Azerbaycan, Gürcistan, Moldova ve Ukrayna’ya hoş geldiniz diyoruz. Hepimiz Bologna Sürecinin; Bologna Deklarasyonunda, Prag ve Berlin’de yapılan Bakanlar Konferanslarının sonuç bildirilerinde ifade edilen ilkeleri, amaçları ve taahhütleri üzerinde ortak bir anlayışı paylaşıyoruz. Avrupa Yükseköğrenim Alanı’nı 2010 yılına kadar oluşturmak için politikalarımızı Bologna Süreci’ne yönlendirmek konusundaki taahhüdümüzü tekrarlıyor ve sürece yeni katılan ülkelere Sürecin amaçlarını uygulamak konusunda yardım edeceğimizi de taahhüt ediyoruz.

I-ORTAKLIK

Yüksek öğrenim kurumlarının, personellerinin ve öğrencilerinin Bologna Sürecinin ortakları olarak önemli rollerinin altını çiziyoruz. Sürecin uygulanmasında bu ortakların rolleri, gerekli yasal düzenlemelerin gündemde olduğu bu günlerde çok daha önemlidir ve biz de onları Avrupa Yüksek Öğrenim Alanı’nı oluşturmak konusundaki çabalarını devam ettirmeleri ve yoğunlaştırmaları için özendiriyoruz. Avrupa çapında yüksek öğretim kurumlarının sürece bağlılıklarını memnuniyetle karşılıyor ve müfredatlardaki yapısal değişikliklerin etkilerinin en verimli hale getirilmesi edilmesi ve dolayısıyla Avrupa’nın ihtiyacı olan yenilikçi öğretmenin ve öğrenmenin tanıtılması için zamana ihtiyaç olduğunu kabul ediyoruz.

İş dünyasından ve sosyal hayattan ortaklarımızı temsil eden organizasyonların desteklerini memnuniyetle karşılıyor ve Bologna Sürecindeki hedeflere ulaşmak için onlardan daha yoğun işbirliği bekliyoruz. Ayrıca sürece ortak olan uluslararası kurum ve organizasyonların katılımlarını da memnuniyetle karşılıyoruz.

II- DURUM DEĞERLENDİRMESİ

Bologna İzleme Grubunun 2003-2005 Genel Raporu, EUA’nın Eğilimler IV (Trends IV) Raporu ve ESIB’in ‘Öğrenci Gözüyle Bologna’ Raporundan, ortaya konan hedeflerimize doğru önemli ilerlemeler kaydettiğimizi görüyoruz. 

Berlin’deki toplantımızda İzleme Grubundan üç önceliğe –derece sistemi, kalite güvencesi, derecelerin ve çalışma dönemlerinin tanınmasına- odaklanan bir dönem ortası durum değerlendirmesi istemiştik. Değerlendirme raporundan bu üç öncelik alanında önemli ilerlemelerin gerçekleştiğini görüyoruz. Bu ilerlemenin tüm katılımcı ülkeler düzeyinde tutarlı olmasını sağlamak önemli olacaktır. Dolayısıyla hem kurumsal hem de yönetimsel düzeyde bir kapasite oluşturmak için uzmanlığın daha fazla paylaşılmasına gerek görüyoruz. 

Derece Sistemi 

İki aşamalı derece sisteminin geniş ölçekte uygulanmakta olduğunu, öğrencilerin yarısından fazlasının sisteme katıldığını görüyoruz. Ancak aşamalar arası geçişlerle ilgili hala bazı engeller bulunmaktadır. Ayrıca öğrencilerin lisans mezunu olarak istihdam edilebilmelerini arttırmak ve uygun görevlerle kamu hizmetine dahil edilmelerini sağlamak için Hükümetler, kurumlar ve sosyal ortaklar arasında daha fazla diyaloga ihtiyaç vardır. 

Avrupa Yükseköğrenim Alanı içinde nitelikler için geniş kapsamlı bir çerçeveyi benimsiyoruz. Bu çerçeve üç aşamadan meydana gelmekte ( ulusal bağlamlarda ara dereceleri de kapsamaktadır) ve genel tanımlayıcılar her aşama için öğrenme çıktılarını ve yetkinlikleri temel almaktadır. Birinci ve ikinci aşamalarda kredi aralıkları da temellerden birini oluşturmaktadır. Nitelikler için belirlenmiş ulusal çerçeveleri 2010 yılına kadar Avrupa Yükseköğrenim Alanı’nın geniş çerçevesiyle uyumlu hale gelecek şekilde değerlendirmeyi ve bunun üzerinde 2007 yılında çalışmaya başlamayı taahhüt ediyoruz. Geniş çerçevenin uygulanması ve bundan sonraki gelişmeleriyle ilgili olarak İzleme Grubu’ndan bir rapor istiyoruz.

Avrupa Yükseköğrenim Alanı’nın geniş çerçevesi ve yaşam boyu öğrenmenin nitelikleri için önerilen daha geniş çerçevenin birbirini tamamlamasının önemini vurguluyoruz. Bu çerçeve hem katılımcı ülkelerde hem de Avrupa Birliği içinde gelişmekte olduğu şekilde genel eğitimin yanı sıra mesleki eğitimi de kapsamaktadır. Avrupa Komisyonunun Bologna Süreci’nin tüm taraflarını bir işin ilerlemesi şeklinde kabul etmesini izliyoruz.

Kalite Güvencesi

Neredeyse tüm ülkeler Berlin Bildirisinde yer alan kriterlere dayanan bir kalite güvencesi sistemi için işbirliği içinde bir hazırlık yapmışlardır. Ancak hala ilerleme kaydedilmesi gereken konular vardır. Bunlar kısmen öğrencilerin katılımı ve uluslar arası işbirliğiyle ilgilidir. Ayrıca yüksek öğretim kurumlarının, içsel mekanizmalarının sistematik tanıtımı ve bunların dışsal kalite güvencesiyle doğrudan ilişkilendirmesi yoluyla etkinliklerinin kalitesini geliştirmek için çabalarını arttırmalarını da özendiriyoruz.

Avrupa Yüksek Öğrenim Alanında Kalite güvencesinin ENQA’da belirtildiği şekilde sağlanması için gereken standartları ve kılavuzları benimsiyoruz. Ortak olarak kabul edilmiş kılavuzlara ve kriterlere saygı duyarken bir yandan da ulusal bazda kalite güvencesi ajanslarının gözden geçirilmesi için önerilen modelin tanıtılmasını taahhüt ediyoruz. ENQA’nın EUA, EURASHE ve ESIB ile işbirliği içinde geliştireceği icraatların uygulanabilirliği konusunda İzleme Grubu aracılığıyla bir rapor istiyoruz. Akreditasyon ve kalite güvencesiyle ilgili kararların karşılıklı tanınmasının geliştirilmesi açısından ulusal olarak tanınmış ajanslar arasındaki işbirliğinin öneminin altını çiziyoruz. 

Derecelerin Tanınması ve Çalışma Dönemleri

Lizbon Tanınma Konvansiyonu 45 ülkenin 36’sı tarafından onaylanmıştır. Diğer ülkelerin de konvansiyonu ertelemeksizin onaylamalarını istiyoruz. Konvansiyonda yer alan ilkelerin tam olarak uygulanacağını ve ulusal mevzuatlarımızla uygun şekilde birleştirileceğini taahhüt ediyoruz. Tüm katılımcı ülkelerimizi ENIC/NARIC ağları tarafından saptanmış olan tanınmayla ilgili problemlerine yönelmeye çağırıyoruz. Yabancı niteliklerin tanınmasıyla birlikte sürecin kalitesini arttırmak için ulusal eylem planları hazırlayacağız. Bu planlar bir sonraki Bakanlar Konferansı için hazırlayacakları raporların bir parçasını oluşturacaktır. Lizbon Tanınma Konvansiyonuna bağlı metinlere desteğimizi belirtiyor ve tüm ulusal ajansları ve diğer paydaşları Avrupa Yükseköğrenim Alanı içerisinde iki veya daha fazla ülke tarafından verilen ortak dereceleri tanımaya çağırıyoruz.

Nitelikler için ulusal düzeylerde ve Avrupa düzeyindeki çerçeveleri yüksek öğrenimde hayat boyu öğrenim için bir fırsat olarak görüyoruz. Daha önce öğrenilmiş olanların ve mümkün olduğu yerlerde biçimsel olmayan öğrenmelerin de yüksek öğrenimin öğeleri olacağı şekilde tanınmasını geliştirmek için yüksek öğretim kurumlarıyla ve diğer kurumlarla birlikte çalışacağız.

III. DİĞER ZORLUKLAR VE ÖNCELİKLER

Yüksek Öğrenim ve Araştırma


Araştırmanın geliştirilmesi için yüksek öğrenimin ve yüksek öğrenimi toplumlarımızın ekonomik ve sosyal gelişimi ve sosyal kaynaşma konusunda takviye edilmesi için araştırmanın önemini vurguluyoruz. Yapısal değişiklikleri yaratmak ve öğretme kalitesini geliştirmekle ilgili çabaların araştırma ve yenilikleri artırmakla ilgili çabaları azaltmaması gerektiğini kaydediyoruz. Dolayısıyla Avrupa Yüksek Öğrenim Alanı’nın çekiciliğini rekabet edebilirliğini ve kalitesini arttırmak ve korumak konusunda araştırma ve araştırma eğitiminin önemini vurguluyoruz. Daha iyi sonuçlara ulaşmak açısından ilgili ülkelerdeki yükseköğrenim kurumları ve diğer araştırma sektörleri arasındaki sinerjiyi geliştirmeye ihtiyaç vardır. 

Bu amaçları gerçekleştirmek için doktora aşamasındaki niteliklerin çıktı temelli yaklaşım kullanılarak Avrupa Yüksek Öğrenim Alanı’nın kapsamlı çerçevesine uydurulması gerekmektedir. Doktora eğitiminin temel öğesi özgün araştırmalar yoluyla bilginin geliştirilmesidir. Yapılandırılmış doktora programlarına ve şeffaf izleme ve değerlendirmeye olan ihtiyacı düşünerek üçüncü aşamanın işyükünün 3-4 seneye denk düşeceğini kaydediyoruz. Üniversitelerimizin doktora programlarının disiplinlerarası eğitimi ve transfer edilebilir becerileri desteklemesini dolayısıyla da daha geniş bir işyükü piyasasının ihtiyaçlarını karşılamasını istiyoruz. Avrupa Yükseköğrenim Alanı içinde araştırma kariyerlerine devam edecek adayların sayısını arttırmamız gerekmektedir. Üçüncü aşama programlara devam eden katılımcıları hem öğrenci hem de erken dönem araştırmacı olarak değerlendiriyoruz.Bologna İzleme Grubunu Avrupa Üniversiteler Birliği’ni ve diğer ilgili ortakları, doktora programlarının temel ilkelerindeki diğer gelişmelerle ilgili olarak, 2007 yılında Bakanlara sunulacak bir rapor hazırlamak üzere davet etmekle görevlendiriyoruz. Doktora programlarında aşırı düzenlemenin önüne geçilmelidir. 

Sosyal Boyut

Bologna Sürecinin sosyal boyutu Avrupa Yüksek Öğrenim Alanı’nı oluşturan öğelerden birisidir ve Avrupa Yükseköğrenim Alanının çekiciliğinin ve rekabet edebilirliğinin arttırılması için gerekli koşullardan birisidir. Bu nedenle herkesin ulaşabileceği kaliteli yüksek öğretimi oluşturmak ve öğrencilerin sosyal ve ekonomik altyapılarından kaynaklanan engellerle karşılaşmaksızın çalışmalarını tamamlayabilecekleri uygun koşulların gerekliliğini vurgulamak konusundaki taahhüdümüzü yineliyoruz. Sosyal boyut hükümetlerin özellikle sosyal olarak dezavantajlı öğrencilere finansal ve ekonomik açıdan yardım etme ölçütlerini ve onlara rehberlik ve danışma hizmetleri sağlamalarını kapsamaktadır.

Hareketlilik 

Bizler öğrenciler ve öğretim elemanlarının katılımcı ülkeler arasındaki hareketliliğinin Bologna Sürecinin kilit amaçlarından birisi olduğunu biliyoruz. Bizler hareketliliği Avrupa Yükseköğrenim Alanı içinde bir gerçeklik haline getirmek düşüncesiyle, üstesinden gelinmesi gereken bir çok zorluk olduğunun da farkında olarak, hibelerin ve fonların hareketliliğini uygun olduğunda ortak eylemler yoluyla kolaylaştırma taahhüdümüzü tekrarlıyoruz. Hareketliliğin önündeki engelleri kaldırmak yönündeki çabalarımızı vize ve çalışma izni verilmesinin kolaylaştırılması ve hareketlilik programlarına katılımın teşvik edilmesi ile yoğunlaştıracağız. Kurumların ve öğrencilerin hareketlilik programlarından tam anlamıyla yararlanmalarını ve bu programlar dahilinde yurtdışında yapılan çalışmaların tam olarak tanınmasını savunmalarını istiyoruz. 


Avrupa Yükseköğrenim Alanı’nın Çekiciliği ve Dünyanın Diğer Alanlarıyla İşbirliği

Avrupa Yükseköğrenim Alanı dünyanın diğer kısımlarına da açık ve onlar için de çekici olmalıdır. Herkes için eğitim sağlamaya katkımız sürdürülebilir kalkınma ilkesini temel almalı ve sınır ötesi yüksek öğrenime kalite sağlanması için kılavuzlar belirlemek konusunda yapılan uluslar arası çalışmalarla uyum içerisinde olmalıdır. Uluslararası akademik işbirliğinde akademik değerlerin hakim olacağını bir kez daha yineliyoruz. Bizler Avrupa Yükseköğrenim Alanı’nı dünyanın diğer bölgelerindeki yüksek öğretim kurumlarının dengeli öğrenci ve personel değişimini ve yüksek öğrenim kurumları arasındaki işbirliğini harekete geçiren bir ortağı olarak görüyoruz. Kültürlerarası anlayış ve saygının öneminin altını çiziyoruz. Reform süreçleriyle ilgili tecrübelerimizi komşu bölgelerle paylaşarak Bologna sürecinin anlaşılmasının artmasını bekliyoruz. Karşılıklı çıkarlarla ilgili olarak daha fazla diyalogun gerekliliğini vurguluyoruz. Ortak bölgeleri tanımlamanın ve bu bölgelerle düşünce ve deneyim değişimini yoğunlaştırmanın gerekliliğini görüyoruz. İzleme Grubundan dışsal boyutla ilgili bir değerlendirme yapmalarını ve bir strateji üzerinde anlaşmaya varmalarını istiyoruz. 

2007’deki İlerlemeler İçin Durum Değerlendirmesi

İzleme Grubunu durum değerlendirmesi çalışmalarına devam etmek ve genişletmek, ayrıca bir sonraki Bakanlar Konferansına rapor etmekle görevlendiriyoruz. Durum değerlendirmesinin uygun metodolojiyi temel almasını ve derece sistemi, kalite güvencesi ve derecelerin ve çalışma dönemlerinin tanınması konularında devam etmesini bekliyoruz. 2007’de bu üç ara öncelik alanında çalışmalarımızı ve uygulamalarımızı tamamlamış olmayı bekliyoruz.

Özellikle şu konularda ilerleme aramalıyız:
-Kalite güvencesi için ENQA raporunda belirtilen şekilde standartlar ve kılavuzlar uygulanması
-Değerlendirme için ulusal çerçevelerin uygulanması
-Doktora derecesi de dahil olmak üzere ortak derecelerin tanınması ve ödüllendirilmesi
-Yüksek öğrenimde daha önce öğrenilmiş olanların tanınması prosedürlerini de içerecek esnek öğrenme yolları için fırsatlar yaratılması, 

İzleme Grubunu ayrıca katılımcı ülkelerdeki öğrenci ve personel hareketliği ve bu ülkelerdeki öğrencilerin ekonomik ve sosyal durumuyla ilgili gelecek durum değerlendirmesi için bir temel teşkil edecek kıyaslanabilir veriler sunmak ve bunları gelecek Bakanlar Toplantısında rapor etmekle görevlendiriyoruz. Gelecek durum değerlendirmesi sosyal boyutu yukarıda tanımlandığı şekilde ele almak durumunda olacaktır. 

V. 2010 İçin Hazırlanmak

Bologna Süreci’ndeki başarılarımıza dayanarak, kalite ve şeffaflık ilkeleri üzerine kurulu bir Avrupa Yükseköğrenim Alanı kurmayı istiyoruz. Bilgi temelli bir toplum kurarken zengin mirasımızı ve kültürel çeşitliliğimizi unutmamalıyız. Bizler kendimizi karmaşık modern toplumlar bağlamında yüksek öğretimde kamu sorumluluğu ilkesini desteklemeye adıyoruz. Yüksek öğretim, araştırmanın, eğitimin ve yeniliklerin kavşağına yerleştirildiğinde Avrupa’nın rekabet edebilirliğinin de anahtarı olacaktır. 2010’a yaklaşırken yüksek öğretim kurumlarının üzerinde anlaşmaya varılmış reformları uygulamak için gereksinim duydukları özerkliği sağlamayı görev olarak kabul ediyor ve kurumlara sürdürülebilir kaynak sağlanmasının gerekliliğini kabul ediyoruz. 

Avrupa Yüksek Öğrenim Alanı üç aşama etrafında yapılandırılmıştır. Bu aşamaların her biri öğrenciyi, iş piyasası, daha sonraki yetkinlik kazanımları ve aktif vatandaşlık için hazırlamaktadır. Değerlendirme için geniş kapsamlı çerçeve, kalite güvencesi, derecelerin ve çalışma dönemlerinin tanınması üzerinde anlaşılmış Avrupa standartları ve kılavuzlar Avrupa Yükseköğrenim Alanının yapısının kilit elemanlarıdır.

Berlin’de oluşturulmuş olan izleme yapısını Uluslararası Eğitim (EI) Pan-Avrupa Yapısı, Avrupa Yüksek Öğretimde Kalite Güvencesi Birliği (ENQA) ve Avrupa Sanayi ve İşverenler Konfederasyonları Birliği’nin (UNICE) İzleme Grubu’nun yeni danışma üyeleri olarak dahil edilmesiyle beraber onaylıyoruz.

Bologna Süreci Avrupa Yükseköğrenim Alanı’nın kurulmasına öncülük ederken, 2010’dan sonra da devam edecek gelişmeleri desteklemek için uygun düzenlemeleri değerlendirmeliyiz. Bu konuları araştırmayı da İzleme Grubu’na görev olarak veriyoruz.

Gelecek Bakanlar Konferansı 2007’de Londra’da yapılacaktır.